Ekologiczna Ocena Cyklu Życia (LCA - Life Cycle Assessment) jest stosunkowo nową techniką zarządzania środowiskowego. Należy do niewielu narzędzi stwarzających podstawy do identyfikacji, kwantyfikacji i oceny wpływu oraz ustalenia sposobów poprawy jakości środowiska. Jednym z podstawowych założeń LCA jest badanie aspektów środowiskowych i potencjalnych wpływów w całym okresie życia wyrobu* (tj. „od kołyski do grobu”) począwszy od pozyskania surowców przez produkcję, użytkowanie, aż do momentu kiedy stanie się odpadem i zostanie poddany procesom odzysku, w tym recyklingu lub unieszkodliwianiu.
LCA może być łączona z innymi narzędziami oceny, takimi jak np. szacowanie ryzyka, ocena kosztów cyklu życia (LCC).
* wyrobem w LCA może być każdy towar lub usługa; badania prowadzone techniką LCA dotyczą również systemu wyrobu, czyli np. całego procesu produkcji, fazy jego użytkowania czy utylizacji.
Zastosowanie LCA
- Możliwość zapobiegania problemom środowiskowym na etapie projektowania, planowania i rozwoju wyrobów.
- Doskonalenie wyrobów (np. ocena i porównanie rozwiązań technologicznych).
- Planowanie strategiczne (np. identyfikacja środowiskowo słabych punktów w procesach produkcyjnych i cyklach życia wyrobów).
- Określenie celów środowiskowych firmy.
- Wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego ISO 14001 i znakowania środowiskowego.
- Osiąganie rozwiązań przyjaznych środowisku.
- Możliwość wyboru wyrobów prokologicznych, zarówno przez konsumentów jak i producentów, w tym dostawców i podwykonawców.
- Identyfikacja procesów stwarzających największe zagrożenia środowiskowe.
- Prowadzenie działalności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju.
- Możliwość zaprezentowania wyniku końcowego LCA w punktach (im większy potencjalny wpływ na środowisko danego procesu, tym większa wartość).
PN-EN ISO 14040:2006 - Zarządzanie środowiskowe - Ocena cyklu życia - Zasady i struktura.
PN-EN ISO 14044:2006 - Zarządzanie środowiskowe - Ocena cyklu życia - Wymagania i wytyczne.
Etapy LCA
1. Określenie celu i zakresu
Podczas określenia celu badań LCA powinno się wskazać zamierzone zastosowanie, powody prowadzenia badań i odbiorcę tj. komu zamierza się zakomunikować wyniki. Przy ustalaniu zakresu istotne jest zdefiniowanie: systemu wyrobu, granicy systemu wyrobu oraz jednostki funkcjonalnej.
System wyrobu to zbiór materiałowo i energetycznie połączonych procesów jednostkowych spełniających jedną lub więcej określonych funkcji.
Proces jednostkowy to najmniejsza część systemu wyrobu dla której gromadzone są dane.
Jednostka funkcjonalna to podstawowa jednostka miary, dla której przeprowadzane są obliczenia i przedstawiane rezultaty. Jednostką funkcjonalną może być np. 1 Mg produktu, 1 MJ energii, 1 m powierzchni.
2. Analiza zbioru (LCI - Life Cycle Inventory)
Analiza zbioru obejmuje gromadzenie i analizę zbioru wejść (np. materiały i energia) i wyjść (np. odpady, emisje), które są przyporządkowane do procesów jednostkowych znajdujących się w strukturze systemu wyrobu. LCI bazuje na bilansie materiałowym i energetycznym.
3. Ocena wpływu cyklu życia (LCIA - Life Cycle Impact Assessment)
LCIA polega na dokonaniu oceny wpływu na środowisko przyrodnicze w ramach różnych problemów środowiskowych (tzw. kategorii wpływu) np. eutrofizacja, zmiany klimatu. Faza ta wiąże wyniki poprzedniego etapu ze wskaźnikami oceny wpływu danego procesu wytwórczego na środowisko.
4. Interpretacja
Celem interpretacji jest analiza wyników uzyskanych w ramach poszczególnych etapów, a także wyjaśnienie ograniczeń przeprowadzonego badania (np. brak lub niska jakość danych) i określenie ich wpływu na końcowe rezultaty.
Korzyści
- Uświadomienie i wskazanie współzależności między działalnością człowieka a jej konsekwencjami dla środowiska przyrodniczego.
- Dostarczenie zarządom firm jak największej ilości informacji na temat wpływu działalności ich firmy na środowisko.
- Pomoc w procesie podejmowania decyzji mających na celu zminimalizowanie wpływu działalności (np. przemysłowej) na środowisko przyrodnicze, a co za tym idzie poprawę jego stanu.
- Stworzenie uniwersalnej metodyki oceny wpływu działalności gospodarczej na środowisko przyrodnicze.
LCA w praktyce
Do wykonania analizy LCA można wykorzystać specjalistyczne oprogramowanie komputerowe, np. SimaPro, GaBi, Umberto.
Przykład:
Analiza dotyczy porównania dwóch ekspresów do kawy: modelu Sima (ze szklanym dzbankiem) i modelu Pro (z dzbankiem - termosem).
Zakłada się, iż oba ekspresy mają pojemność 10 filiżanek, będą używane dwa razy dziennie do parzenia jednorazowo 5 filiżanek kawy, przez okres 5 lat. Podczas użytkowania ekspres utrzymuje temperaturę przez pół godziny. Dodatkowo w cyklu życia uwzględniono zużycie filtrów do kawy i opakowań oraz składowanie odpadów. Zużycie kawy i wody nie jest brane pod uwagę.
Jednostka funkcjonalna: 1 ekspres do kawy.
Specyfikacja zużycia materiałów dla modeli Sima i Pro:
| Surowiec Jednostka | Jednostka |
Model Sima |
Model Pro |
Aluminium |
kg |
0,1 |
1,0 |
Polistyren |
kg |
1,0 |
1,0 |
Arkusz stali |
kg |
0,3 |
X |
Szkło |
kg |
0,4 |
0,25 |
Polipropylen |
kg |
X |
0,2 |
Energia elektryczna |
kWh |
375 |
250 |
Analiza porównawcza cyklu życia dwóch modeli ekspresów do kawy (metoda Eco-indicator 99)
Wyniki analizy zostały przedstawione w postaci histogramu charakteryzowania w podziale na trzy kategorie szkody: zdrowie ludzkie, jakość ekosystemu i zużycie zasobów. Proces potencjalnie bardziej obciążający środowisko został wyskalowany do 100%.
Produktem bardziej przyjaznym środowisku okazał się model Pro - wynika to przede wszystkim z mniejszej ilości energii elektrycznej pobieranej podczas jego użytkowania.
Przykład pochodzi z programu SimaPro.
www.pre.nl
Copyright © 2009 by Pracownia Badań Strategicznych
All Rights reserved
e-mail: mcholewa@min-pan.krakow.pl
Mineralnymi i Energią PAN