Ostaficzuk Stanisław
Polska Akademia Nauk
Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią
Pracownia Analiz Strukturalnych i Kartografii Geologicznej

Technika Poszukiwań Geologicznych
Geotermia, Zrównoważony Rozwój nr 6/2003

ZNACZENIE WYSOKOśCIOWEGO NUMERYCZNEGO MODELU TERENU W KARTOGRAFII GEOLOGICZNEJ

Mapy geologiczne były, są i będą podstawowym środkiem syntetyzowania i do prezentowania wiedzy geologicznej o terenie. Rozwój kartografii geologicznej był dotychczas ściśle związany z rozwojem kartografii topograficznej i technik kartograficznych. Pierwsza istotna przemiana nastąpiła po wprowadzeniu rysunku poziomicowego do map topograficznych, co zaowocowało rozwojem kartometrii. Druga ważna w rozwoju kartografii była fotointerpretacja zdjęć lotniczych i fotogrametria, dzięki którym mapy geologiczne zyskały na dokładności i wiarygodności. Obecny rozwój technik elektronicznych w kierunku akwizycji obrazów, przetwarzania danych, syntetyzowania i prezentacji informacji w rozmaitych formatach ma zadziwiająco mały wpływ na standardową kartografię geologiczną. Wiąże się to po części z koniecznością przedstawiania map wielkoseryjnych w niezmienionej postaci w ciągu wielu lat. Jednak współczesna geologia zajmuje się szerokim spektrum zagadnień wcześniej omijanych - związanych ze środowiskiem naturalnym i jego przemianami, i w tej dziedzinie kartografii geologicznej nie ma formalnych ograniczeń innowacyjności. Ta niestandardowa gałąź kartografii geologicznej obejmuje kartowanie ekogeologiczne małoskalowe, kartowanie ekogeologiczne specjalne, dokumentowanie stanu geośrodowiska i jego dynamiki, przedstawianie zagrożeń doraźnych i długoterminowych oraz całą gamę wielkoskalowego geologicznego dokumentowania terenu dla potrzeb inżynierii i zagospodarowania terenu. Unowocześnianie współczesnej kartografii geologicznej może być prowadzone przy założeniu, że tradycyjna mapa geologiczna jest tylko elementem, a nie celem racjonalizacji. Zastąpienie map tradycyjnych przez nowe formy kartograficzne ma prowadzić do poprawy technik rozpoznania geologicznego, tworzenia syntez i prezentowania wiedzy geologicznej. Może i powinno to być osiągnięte przy wykorzystaniu możliwości współczesnych technik elektronicznych. Jedną z takich możliwości jest upowszechnienie w kartografii geologicznej DTM (numeryczny wysokościowy model terenu). Może on służyć jako materiał do zdalnej interpretacji rzeźby terenu i jako podkład mapy geologicznej. Jednak szczególnie może stanowić inspirację w procesie badania związków między rzeźbą i budową geologiczną terenu. W tym artykule są przedstawione wybrane przykłady geomorfologicznej czytelności DTM. Autor wyraża tu wdzięczność Zarządowi Geografii Wojskowej (ZGW) Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, który przekazał Uniwersytetowi Śląskiemu kompletny wysokiej jakości wysokościowy numeryczny model Polski, poziom 2 do celów badawczych.